Öğretmen Görüşleri Çerçevesinde Okul Sözlükleri İçin İhtiyaç Durumu Analizi Bağlamında Gerçek Yaşam Temelli Okul Sözlüğü
(Needs Analysis of School Dictionaries Based on Teacher Perspectives in the Context of a Real-Life-Oriented School Dictionary )

Yazar : Bülent Özkan  -Nurettin Demir- Ayça Çağlayan Özkan  
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2026
Sayı : 126
Sayfa : 377-404
    


Özet
Gerçek Yaşam Temelli Okul Sözlüğü (GYTOS), günümüz çağdaş eğitim öğretim ortamlarında ihtiyaç duyulan deneysel sonuçlara dayalı bir ders materyali olması nedeniyle özgün bir yapıt olarak alan yazınındaki yerini almıştır. Bu bağlamda GYTOS, 6-15 yaş aralığındaki çocukların eğitim öğretim ortamlarında karşılaşabilecekleri doğal dil verilerine ait metinleri içeren “özel alan derlemi”nden yararlanılarak derlem dilbilim ilke ve yöntemleriyle oluşturulmuş bir sözlük uygulamasına karşılık gelmektedir. Sözlükçülükte kullanıcı araştırmasının bir parçası olan ihtiyaç durumu analizi; sözlük hazırlayıcıları ile kullanıcılar arasında, oluşturulacak sözlüğün amacı ve hedef kitlesine bağlı olarak niteliğin artırılmasında önemli bir kesişim kümesine işaret eder. Hedef kitlenin ihtiyaçları, bu noktada sözlüklerin oluşturulmasında anahtar bir rol oynar. Kullanıcı araştırmaları aracılığıyla ihtiyaçların belirlenme aşaması, sözlükçüler için önemli bir yol göstericidir. Gerçek anlamda kullanıcıların ihtiyaçları bilinmeksizin söz konusu ihtiyaçların ne ölçüde karışlanabildiği sorusunu cevaplamak oldukça güçtür. Çalışma, tam da bu noktada GYTOS’nin oluşturulma aşamasından önce kullanıcı araştırmasında birer paydaş olan 10 farklı branştan 96 öğretmenin görüşleri çerçevesinde bir ihtiyaç durumu analizi yapmayı ve bu anlamda GYTOS’nin kullanıcı ihtiyaçlarını ne ölçüde karşılayabildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada; nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, veri toplama aracı olarak ise anket tekniği kullanılmıştır. Çalışmada; öğretmenlere 11 soruluk açık uçlu bir anket uygulanmış, anket sorularına verilen cevaplar kodlanmış, içerik analizi (content analysis) yapılarak frekanslar ortaya konulmuş ve yorumlanmıştır. Bu çalışmayla öğretmen beklentileri göz önüme alındığında GYTOS’nin öğretmenlerin ifade ettikleri tüm ihtiyaçları karşılama potansiyelinin oldukça yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler
sözlükçülük, kullanıcı araştırması, ihtiyaç durumu analizi, öğretmen görüşleri, okul sözlüğü

Abstract
The Real-Life-Based School Dictionary (RLBSD) is an innovative educational resource developed as an experimental, results-oriented teaching material for contemporary learning environments. It is a dictionary application designed in accordance with lexicographic principles and methods. The RLBSD is based on a special-purpose corpus consisting of natural language data that children aged 6–15 are likely to encounter in educational contexts. In lexicography, needs analysis—an essential component of user research—constitutes a key intersection between dictionary compilers and users in improving dictionary quality. This process depends on the purpose and target audience of the dictionary. Accordingly, identifying user needs plays a central role in dictionary design, and systematic user research is crucial for lexicographers. Without a thorough understanding of user needs, it is difficult to assess the extent to which these needs can be met. This study aims to conduct a needs analysis based on the perspectives of 96 teachers from ten different disciplines who were involved as stakeholders in the user research conducted prior to the development of the RLBSD. It also seeks to evaluate the extent to which the RLBSD meets these identified needs. A qualitative research design was adopted, and data were collected through an open-ended questionnaire consisting of 11 questions. The responses were coded, and content analysis was conducted to determine frequencies and interpret the findings. The results indicate that, based on teacher expectations, the RLBSD has a strong potential to meet the needs identified by users.

Keywords
lexicography, user research, needs analysis, teacher opinions, school dictionary