Kültürlerarası İletişimde Evrensel Bir Maneviyat Ritüeli Olarak Semâ: Halkbilimsel Bir Değerlendirme
(Semâ as a Universal Spiritual Ritual in Intercultural Communication: A Folkloristic Evaluation )

Yazar : Muharrem Feratan  -Ali Fikret Aydın  
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2026
Sayı : 128
Sayfa : 999-1017
    


Özet
Bu makale, Türk halkbiliminin temel unsurlarından biri olarak değerlendirilen tasavvuf geleneğinin önemli bir pratiği olan Mevlevî semâ dansının, tarihsel olarak şekillendiği ritüelistik tekke kültürünün ötesine geçerek, modern yaşam pratikleri içerisinde yeniden konumlanışını ele alınmaktadır. Bu bağlamda semâ dansının tarihsel seyri, modern dans ve trans dans ile ilişkisi ve günümüz dünyasında farklı kültürlerdeki algılanışı makalede incelenerek, yerel bir kültürel dilin evrenselleşmesi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Mevlevi geleneğinin ayin-i şerif olarak adlandırılan ayinlerinde icra edilen semâ dansı, belli kurallar içinde gerçekleşen ve insan ruhunun evrensel hakikat arayışını simgeleyen bir ibadet unsuru olarak ortaya çıkmıştır. Ritüelin döngüsel hareketine dayalı semâ dansının müziği, sembolik yapısı ve sözcüklerden bağımsız görsel ve işitsel estetik boyutu hem icra edenin hem de izleyicinin manevi dünyasına hitap etmektedir. Bu yönüyle semâ, yüzyıllar boyunca doğduğu Anadolu topraklarını aşarak, insanlığı ortak bir dilde buluşturan evrensel bir deneyim sunmaktadır. Değişen ve dönüşen günümüz dünyasında ise semâ; görsel, işitsel ve bedensel unsurlar yoluyla dil, din ve etnik köken farkı gözetmeksizin insanları derinden etkileyen bir kültürlerarası iletişim biçimidir. Bu özelliği ile semâ, günümüz dünyasında farklı dil, din ve kültürlerden insanları ortak bir ruh hâlinde buluşturarak, karşılıklı anlayış, hoşgörü ve kültürel etkileşimin güçlenmesine önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Semâ dansının geleneksel-dinsel ritüel niteliğinden modern, bireysel, psikolojik ve kültürel bir “anlam arayışı pratiği”ne dönüşümünü analiz eden bu çalışmada Nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca veri toplama aracı olarak konuya ilişkin bilgi içeren materyallerin analizini içeren doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Konuyla ilgili daha kapsamlı bilgi sunabilmek amacıyla, farklı coğrafyalarda çeşitli kültürlere ait semâ ritüellerini gösteren video kayıtları ise QR kod sistemi aracılığıyla çalışmaya eklenmiştir.

Anahtar Kelimeler
kültürlerarası iletişim, tasavvuf, ritüel, semâ, halkbilim

Abstract
This article examines the repositioning of Mevlevi sema dance, an important practice in the Sufi tradition considered one of the fundamental elements of Turkish folklore, beyond the ritualistic tekke culture in which it historically developed, within modern life practices. In this context, the article examines the historical development of the sema dance, its relationship with modern dance and trance dance, and its perception in various cultures around the world, aiming to reveal the universalization of a local cultural language. The sema dance, performed in the Mevlevi tradition's ceremonies called ayin-i şerif, emerged as an element of worship that takes place within certain rules and symbolizes the human soul's search for universal truth. The music of the sema dance, based on the cyclical movements of the ritual, its symbolic structure, and its visual and auditory aesthetic dimension independent of words, appeals to the spiritual world of both the performer and the audience. In this respect, sema has transcended its Anatolian origins over the centuries, offering a universal experience that brings humanity together in a common language. In today's changing and evolving world, sema is a form of intercultural communication that profoundly affects people, regardless of language, religion, or ethnic origin, through visual, auditory, and physical elements. With this feature, Sema brings together people from diverse languages, religions, and cultures in a spirit of unity in today's world, significantly contributing to the strengthening of mutual understanding, tolerance, and cultural exchange. This study, which examines the transformation of the sema dance from its traditional, religious ritual nature to a modern, individual, psychological, and cultural “meaning-seeking practice,” employs qualitative research methods. Additionally, the document review method, which involves analyzing materials containing information related to the subject, was employed as a data collection tool. To provide more comprehensive information on the subject, video recordings of Sema rituals from various cultures in different geographical areas were added to the study via a QR code system.

Keywords
intercultural communication, sufism, ritual, sema, folklore,