Malatya Yöresinde Folklorik El Sanatı Ürünlerinden Oyuncak Bez Bebek: Azet Bacı Örneği
(The Rag Doll as a Folkloric Handicraft in the Malatya Region: The Case of Azet Bac )

Yazar : Fatih Solmaz  -Ahmet Bektaş  
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2026
Sayı : 126
Sayfa : 561-584
    


Özet
Geleneksel, folklorik el sanatları içerisinde değerlendirilen oyuncak bez bebekle rin yapım tarihi çok eski dönemlere dayanmaktadır. Folklorik giyim tarzı, yöresel nakışları, süsleme detayları ve sembolleri ile bölge kültürünün aktarımına yardımcı olan bez bebekler; somut kültürel mirası, sanatsal ve estetik unsurları içinde ba rındırmaktadır. Anadolu’nun birçok bölgesinde üretilen bez bebekler, her yörenin kültürel kimliğini yansıtır. Malatya’da üretilen Aşhan Bacı, Azet Bacı, Eşe/Ayşe Bacı, Fatma Bacı, Hatice Bacı ve Hamdi Dayı gibi bez bebekler, özgün giyimle riyle yörenin gündelik yaşamını sergilemektedir. Bu çalışmada nitel araştırma yön temi benimsenmiştir. Doküman analizi ile literatürde yer alan; akademik yayınlar, makaleler ve kitaplar incelenerek folklorik bez bebeklerin tarihsel ve kültürel arka planı araştırılmıştır. Ayrıca Malatya Yeşilyurt (Çırmıktı) yöresine ait Azet Bacı bez bebeği doğrudan gözlemlenmiş, giyim-kuşam ve süsleme unsurları detaylı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen veriler kültürel göstergeler çerçevesinde yorumlan mıştır. Bez bebekler, bir milletin kültürel kodlarının, toplumsal rollerinin kuşaktan kuşağa aktarılmasına hizmet etmektedir. Bu oyuncaklar, kültürel yapı içerisinde ortaya çıktıkları halkların çocuklarını eğlendirmekte, bilişsel gelişimlerine katkı sağlamakta ve onları evliliğe, aile hayatına hazırlamaktadır. Aynı zamanda liderlik, yardımlaşma, paylaşma ve iş birliği gibi sosyal becerilerin gelişimine de katkıda bulunarak bireylerin gelecekteki yaşantılarına yön vermektedir.

Anahtar Kelimeler
folklor, geleneksel el sanatları, Malatya, bez bebek, Azet Bacı

Abstract
The production of cloth dolls, which are considered among traditional and folkloric handicrafts, dates back to ancient times. Through their folkloric clothing styles, regional embroideries, decorative details and symbols, these dolls facilitate the transmission of regional culture, embodying tangible cultural heritage alongside artistic and aesthetic elements. Produced in various regions of Anatolia, cloth dolls reflect the unique cultural identity of each locality. Specifically, dolls produced in Malatya, such as Aşhan Bacı, Azet Bacı, Eşe/Ayşe Bacı, Fatma Bacı, Hatice Bacı and Hamdi Dayı display the daily life of the region through their authentic attire. In this study, a qualitative research method was adopted. Through document analysis, the historical and cultural background of folkloric cloth dolls was researched by examining academic publications, articles, and books within the literature. Furthermore, the Azet Bacı cloth doll, belonging to the Malatya Yeşilyurt (Çırmıktı) region, was directly observed, and its clothing, apparel, and decorative elements were analyzed in detail. The obtained data were interpreted within the framework of cultural indicators. Cloth dolls serve the purpose of transferring a nation’s cultural codes and social roles from generation to generation. Emerging within a cultural structure, these toys entertain children, contribute to their cognitive development and prepare them for marriage and family life. Simultaneously, they contribute to the development of social skills such as leadership, solidarity, sharing, and cooperation, thereby guiding individuals’ future lives.

Keywords
folklore, traditional handicrafts, Malatya, rag doll, Azet Bacı