Yazar	: Mehmet Emir Kaleli
Türü	: Araştırma Makalesi
Baskı Yılı	: 2026
Sayı	: 127
Sayfa	: 727-750

Özet
Günümüzde çevre sorunları artık yalnızca çevre bilimlerinin alanıyla sınırlı kalmayıp çeşitli disiplinlerin araştırma konuları arasında yer almaya başlar. Edebiyat, insanın doğa üzerindeki egemenliğine ilişkin yüzyıllardır süregelen anlayışı sorgulayan ve türler arası eşitliğe dayalı bir yaklaşımı benimseyen ilk disiplinlerden biridir. Edebî metinler, okurlar arasında çevre bilincinin gelişmesinde önemli bir rol oynamakta ve edebiyat çalışmalarında çevreci bir bakış açısının oluşumuna katkı sunmaktadır. Bu bağlamda Türk edebiyatı, çevreci duyarlılığı yansıtan zengin bir eser geleneğine sahiptir ve İsmail Orhan Sönmez’in Tulliana adlı şiir kitabı bu duyarlılığın somut bir örneğini oluşturur. Anadolu Parsı İçin Şiirler alt başlığını taşıyan eser, nesli tükenme tehlikesi altında olan ve yüzyıllardır Anadolu’nun maddi ve manevi kültüründe önemli bir yere sahip bulunan Anadolu parsına odaklanmaktadır. Babasının etkisiyle çocukluğundan beri Anadolu parsına özel bir ilgi duyan şair, şiirlerinde bu türün yok oluş sürecinde insan faaliyetlerinin rolünü vurgulamakta ve insan eliyle gerçekleşen yıkımı ön plana çıkarmaktadır. Şair, insan ile bu tehdit altındaki tür arasındaki karmaşık ilişkiyi derinlemesine ele alarak türler arası eşitlik söyleminin temellerini atmaktadır. Böylece, insanmerkezci bakışı reddeden ve ekolojik adaleti savunan edebi yaklaşımların ortaya çıkışı dikkat çekici bir biçimde görünür hâle gelmektedir. Bu çalışma, edebi metinlerin hayvanları pasif ve insana bağımlı varlıklar olarak değil, başlı başına bilinçli özneler olarak temsil etme potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, Anadolu parsı yalnızca mitolojik ya da simgesel bir figür olarak değil; öfke, korku, direnç ve yas gibi duyguları deneyimleyebilen bilinçli bir varlık olarak betimlenmektedir.

Anahtar Kelimeler
İsmail Orhan Sönmez, Anadolu Parsı, Tulliana, çevreci eleştiri, ekoeleştiri, hayvan çalışmaları

Abstract
At present, environmental issues are no longer confined to the area of ecological sciences but have become the subject of inquiry across various disciplines. Literature is among the first disciplines to challenge the centuries-old notion of human dominion over nature and to adopt an approach grounded in interspecies equality. Literary texts play a crucial role in fostering environmental awareness among readers and contribute to the development of an ecocritical perspective in literary studies. Turkish literature possesses a rich tradition of works reflecting environmental sensitivity, and Tulliana, a poetry collection by İsmail Orhan Sönmez, exemplifies this sensibility. Subtitled Poems for the Anatolian Leopard, the work focuses on the Anatolian Leopard—a species under threat of extinction that has held significant material and spiritual meaning in Anatolia for centuries. Influenced by his father, the poet has harbored a special interest in the Anatolian Leopard since childhood. In his poetry, he underscores the role of humanity in the species’ path toward extinction, emphasizing the destruction wrought by human activity. By exploring the complex relationship between humans and this endangered species, the poet lays the groundwork for a discourse on interspecies equality. The emergence of literary approaches that reject anthropocentrism and advocate for ecological justice is thus brought to the fore. The study demonstrates that literary texts have the capacity to represent animals not as passive, human-dependent entities, but as sentient subjects in their own right. In this context, the Anatolian Leopard is portrayed not merely as a mythological or symbolic figure, but as a conscious being capable of experiencing emotions such as anger, fear, resistance, and grief.

Keywords
İsmail Orhan Sönmez, the Anatolian leopard, Tulliana, ecocriticism, animal studies