Osmanlı Tıp Metinleri Işığında Divan Şiirinde Sarılık
(Jaundice in Diwan Poetry in the Light of Ottoman Medicine Texts
)
|
Yazar
|
:
Osman Kufacı
|
|
|
Türü |
:
Araştırma Makalesi
|
|
Baskı Yılı |
:
2026
|
|
Sayı |
:
128
|
|
Sayfa |
:
1077-1100
|
|
|
Özet
İnsanlar hayatlarının her aşamasında hastalıklarla karşı karşıya kalabilmektedir. Toplumlar bu hastalıkların çarelerini bulmak için gayret ederler. Osmanlı döneminde de hastalıkların ortaya çıkış nedenleri, tedavi yöntemleri hakkında çeşitli tıp kitapları telif edilmiştir. Bu kitaplarda yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî ve sarılık adlarıyla maruf hastalık hakkında bilgi verilmektedir. Bu dönemde kaleme alınan eserlerde sarılık hastalığı genel olarak yerekân-ı asfer ve yerekân-ı esved olarak ikiye ayrılmıştır. Yerekân-ı asfer bugünkü tıp literatüründeki sarılık hastalığına karşılık gelmektedir. Makale boyutlarını aşmamak için sarılık hastalığı ile ilgili XIV-XVIII. yüzyıllar arası Osmanlı döneminde telif edilen yirmi beş tıp kitabından yararlanılmıştır. Çalışmada 340 divanda sarılık hastalığına (yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî, sarılık) yönelik okumalar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler başlıklar hâlinde incelenmiş, sarılık hastalığının divan şiiri estetiğindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Öncelikle hastalık hakkında bazı Osmanlı tıp metinlerinden hareketle bilgi verilmiş, şairlerin hastalıkla ilgili ön plana çıkan tasarrufları ortaya konulmuştur. Makale, Osmanlı döneminden günümüze kadar önemini koruyan bir hastalığın divan şiiri estetiğindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca çalışma tıbbın yanı sıra sosyoloji alanındaki araştırmalara katkı sunmayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
sarılık, divan, divan şiiri
Abstract
People can face with diseases in each stage of their lives. Societies strive for finding out remedy of these diseases. Also in Ottoman period, various medicine books were compiled on reasons for emergence of diseases and their treatment methods. Information about the disease that is well known for such names as yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî and sarılık (jaundice) etc. is given in these books. The jaundice disease was generally divided into two as yerekân-ı asfer and yerekân-ı esved in the manuscripts which were written in that period. Yerekân-ı asfer corresponds to the jaundice disease in today’s medicine literature. We made use of twenty five medicine books on the jaundice disease, which had been complied between centuries of XIVth and XVIIIth in Ottoman period, in order for dimensions of the article not to exceed. In this study, we carried out readings for the jaundice disease (yerkân, yerekân, yarkân, yarakân, zerdî, sarılık) in 340 diwan poems. We examined the data obtained in headings, and tried to determine place of the jaundice disease in diwan poetry aesthetics. Firstly, we gave information on the disease based on some Ottoman medicine texts, and presented poets’ prominent disposals (discretions) about the disease. The article aims at presenting the place of a disease, which has maintained its importance from Ottoman period until today, in diwan poetry aesthetics. In addition, the article targets to contribute studies in sociology field as well as medicine.
Keywords
Jaundice, diwan, diwan poetry