Yazar	: Zehra Hamarat Yardımcı
Türü	: Araştırma Makalesi
Baskı Yılı	: 2026
Sayı	: 127
Sayfa	: 779-802

Özet
Bu çalışma, yakın tarihte yaşamasına rağmen hayatı hakkında çok fazla tarihsel bilgi olmayan İstanbul’un önemli mizahi tiplerinden Şaşı Hafız ve etrafında şekillenen mizahi anlatıları konu almaktadır. Mizah, eğlence amacıyla aktarılan folklorik ve edebi bir repertuvar içermenin yanında yerleşik düşünce sistemlerini açığa çıkaran, toplumsal düşünce sistemlerinin nasıl kurulduğunu ve işlendiğini görünür kılan bir alan olarak da önemlidir. Mizahın bu yönlerinden hareketle İstanbul şehir kültürünün dinî bir figürü (hafız, vaiz, imam) olan Şaşı Hafız’ın hangi nitelikleriyle mizahi anlatılara konu edildiğini tespit etmeyi amaçlanmaktayım. Çalışmada daha genelde amacım ise İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde birlikte gülmeyi sağlayan, toplum içinde güldürerek çoğu zaman birleştirici ve aynı eylemde (gülme) eşitleyici bir rol üstlenen, İstanbul’un gündelik hayatında etkili olan nüktedan kişilerin şehir kültürü için önemine dikkat çekmektir. Bu amaçlarla gerçekleştirdiğim çalışmada çeşitli yazılı kaynaklardan literatür taraması yöntemi ile elde ettiğim mizahi anlatıları işlevsel bir bakış açısı ve içerik analizi yöntemiyle çözümledim. Çözümlemeler sırasında mizahı yaratan yapısal ve tematik unsurları da anlatıların imkân verdiği ölçüde dikkate aldım. İncelemeler sonucunda Şaşı Hafız’a bağlı mizahi anlatıların hem bireysel hem de toplumsal anlamda önemli işlevlere sahip olduğu ve Şaşı Hafız’ın çatışmalı düşünceleri mizah yoluyla bir araya getirebilen bir tip olarak sunulduğunu tespit ettim. Ona bağlı mizahi anlatılar, görünen düzeyde bireysel sıkıntıları hafifleten, aksaklıkları dile getiren işlevlere sahiptir ve İstanbulluların hangi kategoriler üzerinden düşündüğünü, neye güldüğünü ya da neyi dert ettiğini ortaya koyan bir birikimi yansıtmaktadır. Daha derinde ise bu mizahi anlatılar farklı düşünce, inanç ve statülere sahip toplulukların bir arada yaşamayı sürdürmek için gösterdikleri yoğun bilişsel çabaların ortaya çıkardığı bir alanı oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler
şehir kültürü, halk mizahı, İstanbul mizahı, mizah tipi, Şaşı Hafız

Abstract
This study focuses on Şaşı Hafız, one of Istanbul’s significant humorous types, and the humorous narratives that have formed around him. Little historical information about his life is available despite the fact that he lived in the recent past. Beyond being a folkloric and literary repertoire transmitted for entertainment purposes, humor is also important as a field that reveals established systems of thought and makes visible how societal thought systems are constructed and operate. Drawing on these aspects of humor, this study aims to identify the types of humorous narratives in which Şaşı Hafız, a religious figure of Istanbul’s urban culture, is featured. The broader objective of the study is to draw attention to the importance of witty individuals –who give people the occasion to laugh together in a cosmopolitan city like Istanbul, play a uniting role through humor within society, and are influential in Istanbul’s daily life– for urban culture. Data on humor obtained through literature review from various written sources have been analyzed using a functional perspective and content analysis in this study conducted with these aims. The analysis reveals that Şaşı Hafız is a figure capable of bringing together conflicting ideas through humor. The humorous narratives associated with him function, on the surface, to alleviate individual troubles and articulate shortcomings, reflecting a repertoire that shows what categories the people of Istanbul think about, what they laugh at or what concerns them. At a deeper level, these humorous narratives constitute a space emerging from the intense cognitive efforts of communities holding different beliefs, thoughts, and statuses as they strive to continue living together.

Keywords
urban culture, folk humor, Istanbul humor, humorous type, Şaşı Hafız